مصاحبه رئیس دانشکده روابط بین الملل با شبکه خبر

مصاحبه دکتر دهشیری با برنامه تلویزیونی شبکه خبر با عنوان #171دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران به روایت شاهد عینی#187

دکتر محمدرضا دهشیری، رئیس محترم دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه، در تاریخ‌های ۲۴ و ۲۵ تیر ۱۴۰۵، در برنامه «دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران به روایت شاهد عینی» حضور یافتند و به بیان دیدگاه‌ها و تجربیات خود در عرصه دیپلماسی پرداختند. خلاصه‌ای از این گفت‌وگو به شرح زیر است:
دانش و مهارت برای یک دیپلمات در همه جای دنیا حائز اهمیت است. اما در کشور ما، علاوه بر دانش و مهارت، بینش و اعتقاد به مبانی انقلاب اسلامی نیز اهمیت دارد. یک دیپلمات ایرانی در مسیر دفاع از منافع ملی و اهداف آرمانی کشور باید از توانایی تبیین، استدلال و اقناع کافی برخوردار باشد. همچنین، آشنایی با آداب تشریفات دیپلماتیک و شیوه‌های مذاکره از الزامات این حرفه است. در واقع فردی که از سوی جمهوری اسلامی ایران به سایر کشورها اعزام می‌شود، باید با اصول و مبانی دین مبین اسلام آشنایی کامل داشته باشد. علاوه بر این، شناخت تمدن ایران، شامل ادبیات، هنر و معماری ایرانی، از دیگر ضرورت‌ها است. در واقع، هر دیپلمات ایرانی باید بتواند با رویکردی تمدنی با دیگران به تعامل بپردازد. اکنون نیز جمهوری اسلامی ایران از دیپلمات‌های توانمندی در حوزه بیان و گفتار دیپلماتیک برخوردار است و تلاش ما هم بر آن است که دانش زبانی دانشجویان و همچنین شناخت آنان از مناطق مختلف جهان ارتقا یابد. هدف ما تربیت دیپلمات‌های جامع‌نگر و چندساحتی است؛ دیپلماتی که از هوش میان‌فرهنگی برخوردار باشد و توانایی تطبیق و سازگاری با شرایط مختلف را داشته باشد.
همچنین، رسیدن به مقام سفارت در ایران، بر اساس ضوابط وزارت امور خارجه، مستلزم طی کردن مراحل دبیر سومی تا رایزن یکمی و سپس انتصاب به مقام سفیر است. البته شایان ذکر است که سفیر با حکم رئیس‌جمهور منصوب می‌شود و گاهی ممکن است رئیس‌جمهور فردی را که سابقه فعالیت در وزارت امور خارجه ندارد، برای این سمت انتخاب کند.
سفیر سابق جمهوری اسلامی ایران در سنگال اظهار داشتند که منافع ملی و اهداف آرمانی در عرض یکدیگر قرار ندارند، بلکه در طول یکدیگر تعریف می‌شوند. برای نمونه، اگر هدف ما همواره این است که به ‌عنوان یک قدرت فرامنطقه‌ای تأثیرگذار باشیم، نخستین مرحله در این مسیر، تثبیت تمامیت ارضی و حاکمیت ملی و سپس توسعه و ارتقای توانمندی‌ها و قدرت ملی است. در ادامه، در میان‌مدت، تبدیل شدن به یک قدرت منطقه‌ای، همراه با تقویت پیوندها با همسایگان و سپس به یک قدرت فرامنطقه‌ای با افزایش توان تأثیرگذاری در راستای اهداف آرمانی، دنبال می‌شود. بنابراین، این اهداف کوتاه، میان و بلندمدت در امتداد یکدیگر قرار دارند.
البته همه کشورها برای خود ایدئولوژی دارند. برای نمونه، آمریکا به دنبال گسترش لیبرالیسم و ترویج سبک زندگی آمریکایی است. چین تقویت جایگاه حزب کمونیست و تبدیل شدن به یک دولت تمدنی را دنبال می‌کند. روسیه نیز در پی ارتقای جایگاه خود به‌ عنوان یک قدرت اوراسیایی است و تمایل دارد هیمنه و شکوه روسیه تزاری و اتحاد جماهیر شوروی را احیا کند. ایران نیز در پی تبدیل شدن به یک قدرت تأثیرگذار در جهان اسلام است؛ اما این به معنای غفلت از محیط پیرامونی نیست و توسعه روابط با همسایگان نیز همواره مورد توجه قرار داشته است. بنابراین، جمهوری اسلامی ایران صرفاً رویکردی ایدئولوژیک ندارد، بلکه از یک رویکرد تمدنی برخوردار است و هدف آن تقویت تمدن ایرانی ـ اسلامی است؛ تمدنی که از یک سو بر پیشینه تاریخی ایران و از سوی دیگر بر نقش اندیشمندان ایرانی و اسلامی در شکوفایی علمی جهان اسلام استوار است.
همچنین، راهبردهای کلان ایران تنها به شرایط کنونی محدود نمی‌شود. ایران در طول تاریخ خود ویژگی‌های ممتاز و متمایزی نسبت به دیگر کشورها داشته است. در عین حال ایران در محیطی ناهمگن قرار داشته است؛ محیطی که در آن برخی کشورهای عربی، به دلیل دوگانه عرب و عجم یا شیعه و سنی، نگاه متفاوتی به ایران داشته‌اند. بنابراین، ایران همواره در محیطی قرار داشته که برخی همسایگان آن
نگاه متفاوت و گاه معارضانه‌ای نسبت به آن داشته‌اند. افزون بر این، ایران هیچ‌گاه درصدد تجاوز به همسایگان خود نبوده، اما به دلیل برخورداری از موقعیت سوق‌الجیشی و منابع غنی معدنی و انرژی، همواره مورد تهاجم قدرت‌های متجاوز قرار گرفته است. ایران در سیاست خارجی خود همواره میان دو رویکرد قرار داشته که یکی از آنها موازنه بوده است؛ به این معنا که به قدرت‌های بزرگ باج ندهد و سیاست «نه شرقی، نه غربی» نیز بر همین مبنا شکل گرفته است. البته موازنه منفی دکتر مصدق در تاریخ ایران رویکردی انفعالی داشت، اما رویکرد کنونی ایران پس از انقلاب اسلامی، یک رویکرد فعال است. در مقابل، در دوران پهلوی سیاست اتحاد یک‌جانبه با یک قدرت بزرگ برای همراهی با قدرت هژمون دنبال می‌شد. همچنین ایران در برهه‌های مختلف تاریخی کوشیده بود با تکیه بر قدرت سوم، نوعی توازن در سیاست خارجی خود ایجاد کند. دکتر دهشیری درباره تجربیات ایران در دو جنگ تحمیلی دوم و سوم اظهار داشت که ما دوباره دریافتیم که عمق راهبردی ایران، نخست مردم، دوم محور مقاومت و سوم جغرافیای کشور است. ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی، توانست سامانه‌های موشکی و توانمندی‌های پدافندی خود را حفظ کند و با تسلط بر تنگه هرمز، عمق راهبردی خود را افزایش دهد. در واقع، هر کشوری که به توان مردم خود اتکا کند، نیازی به اتکا به قدرت‌های خارجی نخواهد داشت. در جنگ تحمیلی سوم نیز توانایی راهبردی ایران بار دیگر آشکار شد. وی درباره سیاست نگرش به شرق اظهار داشت: ما باید میزان انتظار خود از قدرت‌های خارجی شرقی را در بحران‌ها و جنگ‌ها مدیریت کنیم. ایشان درباره توافق هسته‌ای با گروه 1+5 گفتند: برجام نیز در زمان خود اقدام مناسبی بود، زیرا توانست برای کشور یک فضای تنفس ایجاد کند و امکان مانور بیشتری در عرصه بین‌المللی فراهم آورد. همچنین، برجام حق غنی‌سازی ایران را تثبیت کرد. اما نظام بین‌الملل در دوره ترامپ، به جای تکیه بر حقوق بین‌الملل، به سمت آشوب، هرج‌ومرج و حاکمیت قانون جنگل حرکت کرد.
در ادامه، دکتر دهشیری درباره دوران سفارت خود در سنگال بیان کردند که در آغاز مأموریتشان، هم‌زمان با شهادت سردار حاج قاسم سلیمانی و سپس شیوع بیماری کرونا، بخش عمده‌ای از تمرکز خود را بر دیپلماسی عمومی قرار دادند. به این منظور، با شبکه‌های تلویزیونی مصاحبه کردند، مقالات متعددی در روزنامه‌هانوشتند و همچنین روزنامه‌نگاران را به سفارت و اقامتگاه دعوت کردند تا ذهنیت مثبت و ایجابی نسبت به ایران و دستاوردهای آن در آنان ایجاد شود. دکتر دهشیری درباره آفریقا نیز اظهار داشتند که این قاره، قاره فرصت‌ها است و بهره‌گیری از ظرفیت‌های آن، به عملکرد و راهبرد کشورها بستگی دارد. به گفته ایشان، برخی تصور می‌کنند که می‌توان از راه دور در آفریقا فعالیت کرد، در حالی که حضور مؤثر در این قاره مستلزم فعالیت میدانی در قاره است. البته یکی از دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران در آفریقا، بهره‌گیری از حمایت کشورهای آفریقایی در مجامع بین‌المللی بوده است. زیرا بیش از پنجاه کشور آفریقایی در سازمان ملل متحد حضور دارند و آرای آنها در موضوعاتی مانند حقوق بشر و سایر مسائل بین‌المللی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد از اهمیت بالایی برخوردار است. از همین رو، عضویت ناظر جمهوری اسلامی ایران در اتحادیه آفریقا نیز در راستای بهره‌گیری از این ظرفیت ارزیابی می‌شود.
دکتر دهشیری در پاسخ به پرسش مجری درباره معرفی یک کتاب، اثر رابرت جرویس با عنوان «برداشت‌ها و سوءبرداشت‌ها در روابط بین‌الملل» را معرفی کردند و بیان داشتند که آنچه در روابط بین‌الملل اهمیت دارد، ادراکات و برداشت کنشگران از یکدیگر است. به گفته ایشان، تصویر و تصور در روابط بین‌الملل نقش بسیار مهمی دارد، زیرا روابط بین‌الملل عرصه‌ای پیچیده است و نباید با نگاه صفر و صدی به آن نگریست. ایشان در پایان، درباره دانشکده روابط بین‌الملل اظهار داشتند که این دانشکده تعهد استخدامی ندارد، اما در عمل درصد قابل توجهی از فارغ‌التحصیلان آن جذب وزارت امور خارجه شده‌اند. راه ورود به این دانشکده از طریق کنکور سراسری است و یکی از مهم‌ترین معیارهای ورود به دانشکده، توانایی بیان دیدگاه‌ها به زبان خارجی است. دکتر دهشیری در پاسخ به پرسش پایانی مجری مبنی بر اینکه اگر قرار باشد مدال افتخار وزارت امور خارجه به یک دیپلمات اهدا شود، آن را به چه کسی تقدیم می‌کنند، پاسخ دادند که این مدال را به دو شهید والامقام وزارت امور خارجه، شهید دکتر حسین امیرعبداللهیان و شهید دکتر سید کمال خرازی، تقدیم می‌کنند.