پانل گفتگو با سردبیران ادواری فصلنامه سیاست خارجی

پانل گفتگو با سردبیران ادواری فصلنامه سیاست خارجی مورخ 1404/11/20 در کنگره ملی سیاست خارجی و کنفرانس تاریخ روابط خارجی با حضور رئیس دانشکده روابط بین‌الملل در مجموعه مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امورخارجه برگزار شد.

 در روز دوشنبه مورخ ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، پنل گفت‌وگو با سردبیران ادواری فصلنامه «سیاست خارجی» در چارچوب برنامه‌ کنگره ملی سیاست خارجی و کنفرانس تاریخ روابط خارجی، به همت مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه و با مدیریت فصلنامه سیاست خارجی برگزار شد. این نشست با هدف بررسی تاریخچه، دستاوردها و چالش‌های چهار دهه فعالیت فصلنامه و نقش آن در شکل‌دهی به گفتمان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. در این نشست، دکتر محمدرضا دهشیری، سردبیر کنونی فصلنامه که از بهار ۱۴۰۱ تاکنون این مسئولیت را به عهده دارند، به همراه دکتر عباس ملکی، دکتر سیدمحمدکاظم سجادپور، دکتر سیدرسول موسوی و دکتر بهادر امینیان به‌ عنوان سردبیران پیشین فصلنامه حضور داشتند و ضمن ارائه روایت کوتاهی از دوران مسئولیت خود، دیدگاه‌ها و پیشنهادهایی درباره چشم‌انداز فصلنامه و افق‌های نوین فراروی آن مطرح کردند.

     در ابتدای جلسه، دکتر محمدرضا دهشیری، عضو محترم هیأت علمی و رئیس دانشکده روابط بین‌الملل، با قدردانی از مدیران مسئول و سردبیران فصلنامه طی چهار دهه گذشته، به معرفی پیشینه و روند تحولات این نشریه پرداخت. ایشان همچنین اظهار داشتند که تا سال ۱۳۷۶، فصلنامه از نظر محتوایی حداقل پنج حوزه اصلی شامل مباحث سیاسی، راهبردی، روابط بین‌الملل، سازمان‌های بین‌المللی و موضوعات مرتبط را پوشش می‌داد و در کنار آن، بخش‌هایی همچون گزارش‌ها، معرفی مؤسسات و نقد و معرفی کتاب نیز در نشریه منتشر می‌شد. همچنین مباحث اقتصادی و حقوق بین‌الملل نیز از همان سال‌ها مورد توجه قرار داشت. ایشان در ادامه افزودند که از شماره چهار سال دوم (زمستان ۱۳۷۶) عنوان «سردبیر» به ساختار نشریه افزوده شد و از بهار ۱۳۷۱ نیز سمت مدیر داخلی ایجاد گردید. در همان دوره، دکتر عباس ملکی همزمان با مسئولیت مدیرمسئولی، عهده‌دار سردبیری فصلنامه شد. همچنین طی سال‌های ۱۳۷۴ و ۱۳۷۵ سه ویژه‌نامه با سردبیری مهمان منتشر شد. از ابتدای سال ۱۳۸۶ درج چکیده در ابتدای مقالات آغاز شد، از زمستان ۱۳۹۲ تاریخ دریافت و پذیرش مقالات درج گردید و از بهار ۱۳۹۴ عبارت «علمی ـ ترویجی» (سیاسی – اقتصادی – فرهنگی – حقوقی) از روی جلد حذف و ساختار مقالات به شکل کنونی نزدیک شد. ایشان همچنین به تغییر رنگ جلد فصلنامه از تابستان ۱۳۹۶ بر اساس فصول سال اشاره کرد. دکتر دهشیری در ادامه با ارائه آمار عملکرد فصلنامه اعلام کردند که تاکنون ۱۱۵۶ مقاله تألیفی، ۶۵۵ نقد و معرفی کتاب، ۶۶۰ ترجمه مقاله و
۱۶۷ گزارش و تحلیل در این نشریه منتشر شده است. ایشان همچنین به انتشار ویژه‌نامه‌های متعدد با موضوعاتی همچون سیاست خارجی ایران، مطالعات زنان، اسلام و سیاست خارجی، سازمان کنفرانس اسلامی، انتفاضه، نظام بین‌الملل معاصر، سالگرد انقلاب اسلامی و سیاست همسایگی اشاره کرد و از انتشار ویژه‌نامه «هوش مصنوعی و سیاست خارجی» در بهار ۱۴۰۵ خبر داد.

     در ادامه نشست، دکتر عباس ملکی، استاد محترم دانشگاه صنعتی شریف و نخستین مدیرمسئول فصلنامه سیاست خارجی، هدف اولیه تأسیس نشریه را تبیین سیاست خارجی برای نخبگان و افکار عمومی دانست. ایشان یکی از دستاوردهای مهم فصلنامه را در دهه ۱۳۶۰،  اجرای نظرخواهی از نخبگان و مردم درباره ابعاد مختلف قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد عنوان کردند و افزودند که این نشریه بستری برای برقراری ارتباط میان دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی و اندیشمندان خارجی فراهم کرد.

     سپس دکتر سیدمحمدکاظم سجادپور، عضو محترم هیأت علمی دانشکده روابطبین‌الملل، با اشاره به تأسیس دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی در سال ۱۳۶۲، فصلنامه سیاست خارجی را از سه جهت ارزشمند توصیف کردند. ایشان نخست به اهمیت زمان تأسیس این نشریه اشاره کردند و اظهار داشتند که این مجله نخستین نشریه تخصصی در حوزه سیاست خارجی در ایران بود و نقش مهمی در ایجاد ارتباط میان وزارت امور خارجه و جامعه دانشگاهی ایفا کرد. ایشان تمرکز موضوعی فصلنامه را از عوامل موفقیت آن دانستند، اما در عین حال خاطرنشان کردند که برخی محدودیت‌های اداری و مقرراتی گاه مانع برخی ابتکارات علمی می‌شود. دکتر سجادپور سیاست خارجی را فعالیتی سه‌پایه شامل ابعاد سیاسی، اداری و علمی‌توصیف کردند و تأکید داشتند که پژوهش‌های علمی‌باید در جهت تأمین منافع ملّی هدایت شوند.

     در بخش دیگری از برنامه، دکتر سیدرسول موسوی، معاون محترم بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی، با مرور تجربیات دوران مسئولیت خود، به دشواری‌های مدیریت فصلنامه در مقاطع خاص اشاره کرد. ایشان با بیان اینکه در دوره مسئولیت‌شان نسخه‌های عربی و اسپانیایی فصلنامه منتشر شد، از تلاش برای حفظ و صیانت از میراث علمی نشریه سخن گفتند. ایشان فضای آن دوره را یکی از دشوارترین مقاطع توصیف کردند و افزودند که با وجود شکل‌گیری برخی دیدگاه‌های انتقادی نسبت به دستاوردهای پیشین سیاست خارجی، فعالیت‌های فصلنامه نه‌ تنها متوقف نشد بلکه توسعه نیز پیدا کرد. دکتر موسوی همچنین نسبت به افراط در رویکردهای چندرشته‌ای هشدار داد و بر ضرورت تخصص‌گرایی در مطالعات منطقه‌ای تأکید کرد. ایشان همچنین بر اهمیت تقویت ارتباط سیاست خارجی با افکار عمومی و بازگشت به رسالت‌های اولیه فصلنامه تأکید ورزید.

     در ادامه، دکتر بهادر امینیان، عضو محترم هیأت علمی دانشکده روابط بین‌الملل، به نقش مقالات علمی در شکل‌دهی به سیاست خارجی کشورها اشاره کردند و اظهار داشتند که مقالات این حوزه علاوه بر تحلیل گذشته، باید نگاه آینده‌پژوهانه نیز داشته باشند. ایشان فاصله میان حوزه اجرا و دانشگاه را یکی از چالش‌های جدی در فرآیند تصمیم‌سازی دانست و بر لزوم مشارکت فعال‌تر جامعه دانشگاهی در این حوزه تأکید کرد. دکتر امینیان پیشنهاد داد که با سرمایه‌گذاری فکری و مالی هدفمند، فصلنامه می‌تواند به تولید آثار نوآورانه و آینده‌نگر درحوزه سیاست خارجی بپردازد.

     در پایان این پنل، بر این نکته تأکید شد که فصلنامه سیاست خارجی افزون بر جایگاه علمی، نقش مهمی در انتقال دانش سیاست خارجی به جامعه و ایجاد پیوند میان دانشگاه و دستگاه دیپلماسی کشور ایفا کرده است. همچنین تأثیر این نشریه در شکل‌دهی به دستور کارهای سیاست خارجی و بهره‌گیری از پژوهش‌های علمی در فرآیندهای کلان تصمیم‌سازی دیپلماتیک مورد توجه قرار گرفت.