نشست انجمن دیپلماسی ایران با موضوع رویکرد کشورهای حوزه آفریقا به جنگ تحمیلی سوم
انجمن دیپلماسی ایران در یکصد و چهل و یکمین نشست از سلسله نشستهای #171سهشنبههای دیپلماسی#187 با موضوع #171رویکرد کشورهای حوزه آفریقا به جنگ تحمیلی سوم#187، میزبان دکتر حسین طالشی صالحانی، رئیس اداره غرب آفریقا، و دکتر اسماعیل رزاقی، رئیس اداره شرق آفریقا وزارت امور خارجه برگزار بود.
دکتر رزاقی در ابتدا با تأکید بر ضرورت شناخت واقعی آفریقا به دور از کلیشههای رایج، این قاره را سرزمینی با «زخم استعمار، چپاول منابع و تحقیر نظامیگری» توصیف کرد و گفت: «آفریقا با پنجاه و چهار کشور مستقل، یک و نیم میلیارد نفر جمعیت، سی درصد ذخایر معدنی و شصت درصد زمینهای قابل کشت جهان، فرصتی راهبردی برای ایران است.» وی افزود که درک حافظه تاریخی آفریقا برای پیشبینی واکنشهای آن نسبت به بحرانهای جهانی از فلسطین تا اوکراین و جنگ تحمیلی سوم ضروری است.
دکتر رزاقی سه عامل اصلی تعیینکننده مواضع کشورهای آفریقایی را «بقای دولت»، «منافع اقتصادی» و «رفتار قدرتهای بزرگ
با خودشان» برشمرد و خاطرنشان کرد:«آفریقاییها مجبورند میان این سه مؤلفه تعادل برقرار کنند. به همین دلیل، مواضع رسمی آنها اغلب محتاطانهتر از رویکرد جوامع و افکار عمومی این قاره است.»
وی با اشاره به پیشینه روابط ایران و آفریقا پس از انقلاب اسلامی، از فرازونشیبهای این رابطه سخن گفت و افزود: «هیچگاه خط ارتباطی ایران با آفریقا به صفر نرسیده است. حضور ایران در گروه بریکس و نقش آفریقای جنوبی در این پیوند، و همچنین شکایت مشترک از رژیم صهیونیستی در دیوان بینالمللی دادگستری، نمونههایی از این همکاری راهبردی است.»
دکتر رزاقی در تحلیل مواضع کشورهای آفریقایی در قبال جنگ تحمیلی سوم، سه دسته موضعگیری را شناسایی کرد: محکومیت صریح جنگ، دعوت به خویشتنداری و ابراز نگرانی، و در نهایت سکوت یا رأی ممتنع. وی تأکید کرد که با وجود محافظهکاری دولتها، در سطح افکار عمومی و جوامع مدنی آفریقا، رویکرد بسیار مثبتی نسبت به جمهوری اسلامی ایران وجود داشته است. به گفته وی، تظاهراتها، بیانیههای سازمانهای مردمی، مساجد و اتحادیههای کارگری در کشورهایی مانند آفریقای جنوبی، تانزانیا، اوگاندا و نامیبیا، نشاندهنده موج گسترده همبستگی با ایران بود.
وی در ادامه به نمونههایی از مواضع رسمی اشاره کرد: «رئیسجمهور آفریقای جنوبی ضمن محکومیت نقض قوانین بینالمللی، خواستار گفتگو شد و شهادت رهبر انقلاب را تسلیت گفت. در تانزانیا، وزیر خارجه در سفارت ایران حاضر شد و دفتر یادبود را امضا کرد. در اوگاندا نیز با وجود برخی مواضع ضدایرانی از سوی رئیس ارتش، رئیسجمهور بر توسعه همکاری با ایران تأکید کرد.»
دکتر رزاقی همچنین به تناقضهای ظاهری در مواضع آفریقایی اشاره کرد و گفت: «اوگاندا روابط امنیتی دیرینه با رژیم صهیونیستی دارد و سومالی و لیبریا در شورای امنیت به برخی قطعنامههای ضدایرانی رأی مثبت دادند. اما این تناقضها نشانه شکست دیپلماسی ایران نیست، بلکه بازتاب پیچیدگیهای خود آفریقاست.» وی با تأکید بر اینکه هیچ کشور آفریقایی را نمیتوان در کنار آمریکا و رژیم صهیونیستی در برابر ایران دانست، تصریح کرد: «آفریقا برای ایران یک بازار راهبردی برای تأمین امنیت انرژی، مواد معدنی و غذایی؛ یک میدان دیپلماتیک برای خنثیسازی تحریمها؛ و یک تعهد اخلاقی و تاریخی مشترک در برابر سلطهگری است.»
در ادامه، دکتر حسین طالشی صالحانی، رئیس اداره غرب آفریقا، با تمرکز بر منطقه غرب آفریقا، همان دستهبندی سهگانه از مواضع رسمی را تکرار کرد و گفت: «برخی کشورها مانند نیجریه، غنا و ساحل عاج مواضع بینابینی اتخاذ کردند و بر احترام به حقوق بینالملل و حاکمیت سرزمینی تأکید داشتند. برخی دیگر سکوت اختیار کردند و دسته سوم به طور رسمی و علنی از جمهوری اسلامی ایران حمایت کردند.»
وی در ادامه به تحلیل تحولات منطقه ساحل پرداخت و گفت: «کشورهای مالی، نیجر و بورکینافاسو طی سالهای اخیر گفتمان استقلالطلبی را در پیش گرفتهاند و در سال ۲۰۲۴ اتحادیه ساحل را با هدف همافزایی منابع در بخشهای سیاسی،
اقتصادی، بانکی، تجاری و امنیتی تشکیل دادند. این سه کشور سیاست نگاه به شرق را با تأکید بر ارتباطات ویژه با روسیه، چین،
ترکیه و ایران دنبال میکنند.» دکتر طالشی خاطرنشان کرد که نخستوزیر مالی در مجمع عمومی سازمان ملل برای اولین بار رسماً اعلام کرد که این کشور نگاه ویژهای به چهار کشور روسیه، چین، ترکیه و ایران دارد.
وی به رقابت ژئوپلیتیکی میان فرانسه و روسیه در منطقه ساحل اشاره کرد و افزود: «الجزایر به دلیل حمایت از طوارق با کشور
مالی دچار تنش شده و مراکش نیز از این شکاف برای ورود به منطقه و تضعیف جایگاه الجزایر استفاده میکند. همچنین، اوکراین تلاش کرده با حمایت از گروههای تروریستی در مالی، در تحولات این منطقه نقشآفرینی کند.»