گزارش بررسی تحولات اخیر خاورمیانه در کنفرانس برخط انجمن علمی دانشکده روابط بینالملل
کنفرانس برخط «تحولات خاورمیانه؛ بازیگران، روندها و سناریوهای پیش رو» به همت انجمن علمی دانشکده روابط بینالملل در ۱۹ مردادماه ۱۴۰۵ برگزار شد. در این نشست، جمعی از دیپلماتها و کارشناسان باسابقه حوزه سیاست خارجی و مسائل منطقهای، آخرین تحولات غرب آسیا، تغییرات در موازنه قدرت، آینده ترتیبات امنیتی منطقه و جایگاه جمهوری اسلامی ایران را مورد بررسی قرار دادند .
در ابتدای این کنفرانس، حجتالاسلام والمسلمین جناب آقای دکتر مصطفی بروجردی، مشاور عالی وزیر امور خارجه، با اشاره به اهمیت ژئوپلیتیکی غرب آسیا، این منطقه را یکی از پیچیدهترین و بیثباتترین مناطق جهان دانستند. ایشان تعدد بازیگران منطقهای و فرامنطقهای، استمرار بحرانها و تعارضات هویتی را از عوامل پیچیدگی تحولات منطقه برشمردند و پیشبینی کردند که ائتلافهای ثابت در غرب آسیا به سمت ائتلافهای منعطف و موضوعمحور حرکت کند. ایشان همچنین با تأکید بر اهمیت راهبردی خلیج فارس و تنگه هرمز، امنیت انرژی و کشتیرانی منطقه را از موضوعات مهم در معادلات جهانی عنوان کردند.
در ادامه، جناب آقای محمدرضا باقری، معاون اسبق عربی و آفریقایی وزارت امور خارجه، بر اهمیت روابط جمهوری اسلامی ایران با کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس تأکید کردند. ایشان با اشاره به ظرفیتهای متقابل اقتصادی و سیاسی، بر ضرورت شناخت دقیقتر ساختار سیاسی و مناسبات داخلی کشورهای منطقه و استفاده از ظرفیت دیپلماسی غیررسمی تأکید داشتند. به گفته ایشان، دیپلماتها و شخصیتهایی که در حال حاضر مسئولیت رسمی ندارند نیز میتوانند از طریق ارتباطات شخصی و غیررسمی در تقویت گفتوگو و روابط ایران با کشورهای منطقه نقشآفرین باشند.
سپس جناب آقای حمید بیات، مدیرکل سابق خاورمیانه و شمال آفریقای وزارت امور خارجه، تحولات اخیر را نشانهای از تغییر در مناسبات قدرت و شکلگیری نظم جدید امنیتی در منطقه دانستند. ایشان با اشاره به جایگاه ایران در این نظم، بازدارندگی را مفهومی فراتر از توان نظامی عنوان کردند و مؤلفههایی همچون قدرت اقتصادی، فناوری، اطلاعاتی، سیاسی و اجتماعی را نیز در شکلگیری آن مؤثر دانستند. ایشان همچنین بر ضرورت بازتعریف قدرت منطقهای ایران و ترکیب مؤلفههای قدرت سخت و نرم برای ایفای نقش مؤثرتر در تحولات آینده تأکید کردند.
جناب آقای احمد دستمالچیان، سفیر اسبق ایران در لبنان و اردن، نیز با بررسی تحولات امنیتی غرب آسیا، بر ضرورت بازتعریف مفهوم قدرت، بازدارندگی و همکاری منطقهای تأکید کردند. ایشان با اشاره به تجربه منازعات اخیر، مؤلفههایی همچون انسجام اجتماعی، اراده سیاسی و تابآوری ملی را در کنار توان نظامی و فناوری مورد توجه قرار دادند. جناب آقای دستمالچیان همچنین بر ضرورت حرکت
کشورهای منطقه به سمت سازوکارهای بومی و منطقهای برای تأمین امنیت و تقویت گفتوگو و همکاری میان همسایگان تأکید کردند.
در ادامه، جناب آقای مجتبی فردوسیپور، رئیس دفتر حافظ منافع جمهوری اسلامی ایران در مصر، به بررسی آینده مسئله فلسطین و مقاومت فلسطینی پرداختند. ایشان تحولات پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ را نقطه عطفی در معادلات فلسطین دانستند و با اشاره به فشارهای موجود، سناریوهای مختلفی را درباره آینده مقاومت مطرح کردند. به گفته ایشان، حرکت بخشی از مقاومت از عرصه نظامیبه سمت فعالیت سیاسی، مقاومت فراگیر مردمی، انتفاضه و برگزاری انتخابات از جمله سناریوهای قابل بررسی در آینده فلسطین هستند.
در بخش پایانی نشست، جناب آقای محمد فرازمند، سفیر سابق ایران در ترکیه و مدیرکل اسبق خلیج فارس در وزارت امور خارجه، به بررسی الگوهای بازدارندگی در غرب آسیا و سیاست منطقهای ترکیه پرداختند. ایشان رویکرد ترکیه را الگویی مبتنی بر حفظ گزینههای راهبردی متعدد و «پوشش ریسک» توصیف کردند و روابط همزمان آنکارا با بازیگران مختلف را از ویژگیهای مهم سیاست خارجی این کشور دانستند. جناب آقای فرازمند همچنین در بررسی توافق مکه تصریح کردند که این توافق در قالب یک «موافقتنامه» شکل گرفته و ماهیتی دفاعی و بازدارنده دارد و علیه کشور ثالثی طراحی نشده است.
ایشان در ادامه، نقش اندیشکدهها و مراکز تولید فکر در سیاست خارجی ترکیه رامورد توجه قرار دادند و بهرهگیری از ظرفیتهای پژوهشی و فکری را از عوامل مؤثر بر شکلگیری راهبردهای سیاست خارجی این کشور دانستند. جناب آقای فرازمند همچنین بر اهمیت سیاست همسایگی، حفظ کانالهای ارتباطی با کشورهای منطقه و استفاده از ظرفیت دیپلماسی برای کاهش سوءتفاهمها و تقویت ثبات منطقهای تأکید کردند.
در این کنفرانس، موضوعاتی همچون تحولات نظم امنیتی غرب آسیا، روابط ایران با کشورهای منطقه، آینده فلسطین و مقاومت، الگوهای بازدارندگی، سیاست منطقهای ترکیه و توافقهای امنیتی منطقه مورد بحث و بررسی قرار گرفت.