بیانیه انجمن دیپلماسی ایران در واکنش به اظهارات مارکو روبیو: تاریخ، هویت تمدنی و مسئولیت بین‌المللی
اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا، در آتن درباره خشایارشا و جنگ‌های ایران و یونان، بار دیگر ضرورت بازخوانی دقیق، جامع و مسئولانه تاریخ و پرهیز از بهره‌برداری گزینشی از گذشته در مناسبات سیاسی امروز را یادآور می‌شود.
تاریخ روابط ایران و یونان، با وجود فراز و نشیب‌ها و منازعات تاریخی، به تقابل ساده و دائمی میان شرق و غرب فروکاستنی نیست. فهم منصفانه گذشته مستلزم توجه به زمینه‌های تاریخی، پیچیدگی روابط میان ملت‌ها و پرهیز از بازتولید دوگانه‌های هویتی است که جوامع و تمدن‌ها را در قالب «خود» و «دیگری» تعریف می‌کنند. هنگامی‌که رویدادهای تاریخی از بستر واقعی خود جدا شده و به صورت گزینشی در خدمت سیاست معاصر قرار می‌گیرند، تاریخ از عرصه شناخت و تجربه‌آموزی به ابزاری برای مرزبندی سیاسی و بازتولید تقابل‌های هویتی تبدیل می‌شود.
از این منظر، بازخوانی جنگ‌های ایران و یونان در چارچوب تقابل تمدنی معاصر، می‌تواند به تقویت روایتی از هویت غرب بینجامد که خود را در برابر تمدن‌های دیگر تعریف می‌کند. چنین رویکردی، خطر ساده‌سازی تاریخ، نادیده گرفتن تعاملات و پیوندهای میان ملت‌ها و تشدید شکاف‌های فرهنگی و تمدنی را در پی دارد. در عین حال، نه اروپا و نه آمریکا جوامعی یکپارچه و همگن نیستند و در درون جوامع غربی نیز دیدگاه‌های متنوعی درباره تاریخ، هویت، منافع و چگونگی تعامل با دیگر تمدن‌ها وجود دارد. ازاین‌رو، هیچ روایت واحدی را نمی‌توان نماینده تمام تجربه‌ها و دیدگاه‌های موجود در این جوامع دانست.
اهمیت این مسئله زمانی دوچندان می‌شود که روایت‌های تاریخی در خدمت توجیه رویکردهای یک‌جانبه در سیاست بین‌الملل قرار گیرند. نظم بین‌المللی پایدار بر پایه برابری حاکمیتی دولت‌ها، احترام به استقلال و تمامیت ارضی کشورها و پایبندی عملی به اصول منشور ملل متحد استوار است. توسل به معیارهای دوگانه و تقدم دادن ملاحظات سیاسی بر قواعد مشترک بین‌المللی، نه‌تنها عنصر اعتماد را در روابط بین الملل تضعیف می‌کند، بلکه اعتبار هنجاری مدعیان دفاع از نظم مبتنی بر قواعد را نیز زیر سؤال می‌برد. هیچ قدرتی، صرف‌نظر از توان سیاسی، اقتصادی یا نظامی خود، نباید قواعد بین‌المللی را تابع اراده یک‌جانبه خویش بداند.
ایران، با برخورداری از پیشینه تمدنی دیرپا، هویت ملی ریشه‌دار و تجربه تاریخی مواجهه با مداخلات و تهدیدهای خارجی، بر ضرورت احترام به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها تأکید دارد. تجربه جنگ‌های تحمیلی، از جمله جنگ‌های دوم و سوم تحمیلی، بار دیگر نشان داده است که جامعه ایران از ظرفیت قابل‌توجهی برای تاب‌آوری، حفظ انسجام ملی و دفاع از استقلال و تمامیت سرزمینی خود برخوردار است. اراده ملت ایران برای پاسداری از دین و میهن، با تهدیدهای نظامی و فشارهای خارجی تضعیف نخواهد شد. در عین حال، تجربه تاریخی ایران یادآور این حقیقت است که امنیت پایدار نه از مسیر تهدید و تحمیل اراده، بلکه از راه احترام متقابل، رعایت حقوق ملت‌ها و پایبندی به قواعد مشترک بین‌المللی حاصل می‌شود.
انجمن دیپلماسی ایران بر این باور است که دانشگاهیان، پژوهشگران، اندیشکده‌ها، رسانه‌های مسئول و فعالان مدنی وظیفه‌ای مهم در مقابله با تحریف و بهره‌برداری گزینشی از تاریخ و در ترویج فرهنگ گفت‌وگو، احترام متقابل و همزیستی میان ملت‌ها بر عهده دارند. پاسداشت استقلال کشورها، منع توسل غیرقانونی به زور و حمایت از وحدت و تمامیت ارضی دولت‌ها باید از اصول بنیادین گفت‌وگوی مسئولانه در عرصه بین‌المللی باشد.
جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به خردورزی، مسئولیت‌پذیری و پایبندی واقعی به قواعد مشترک نیاز دارد. تاریخ نباید به ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به تقابل‌های معاصر و بازتولید مرزبندی‌های تمدنی تبدیل شود. آینده‌ای امن‌تر و باثبات‌تر، نه از مسیر احیای رقابت‌های تاریخی و تشدید شکاف‌های هویتی، بلکه از راه احترام متقابل، گفت‌وگوی برابر ملت‌ها و التزام عملی همه دولت‌ها، به‌ویژه قدرت‌های بزرگ، به اصول و قواعد حقوق بین‌الملل تحقق خواهد یافت.